اینترنت آزاد؛ حقیقت یا افسانه؟!
به همت اندیشکده حکمرانی آوا و در راستای تبیین ابعاد پنهان اینترنت آمریکایی، نشست تخصصی «اینترنت آزاد؛ حقیقت یا افسانه؟!» در تاریخ ۵ خرداد ۱۴۰۵ در محل خانه اندیشهورزان برگزار گردید. همزمان با این نشست، از مجله تبیینی اندیشکده با عنوان «افسانه اینترنت آزاد» نیز رونمایی شد.
هدف از برگزاری این جلسه، بررسی مصادیق عینی دستکاری اجتماعی، تبیین ابعاد تروریسم اقتصادی در بستر پلتفرمهای غربی، اقدامات پلتفرمهای آمریکایی در ایجاد آشوب در کشور و همچنین ریلگذاری سیاستهای کلان کشور در مواجهه با جنگ شناختی بود. این نشست با حضور آقایان ثقفی و انتظاری از اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی برگزار شد.
- ارائه آقای حبیبی (مدیر اندیشکده حکمرانی آوا)
موضوع: ارائه مجله افسانه اینترنت آزاد
آقای حبیبی در این نشست با اتکا به مستندات و پژوهشهای صورتگرفته در اندیشکده و مجله «افسانه اینترنت آزاد»، به کالبدشکافی دقیق و مصداقی عملکرد پلتفرمهای غربی در مواجهه با جامعه و حاکمیت ایران پرداختند. ارائهی ایشان در سه لایه اصلی مهندسی محتوا، جنگ اقتصادی و امنیت ملی و بسترسازی برای آشوب صورتبندی شد:
- لایههای ۶ گانه مهندسی محتوا و دستکاری شناختی
بر اساس رصد تحلیلی اندیشکده، پلتفرمهای غربی (بهویژه شرکتهای آمریکایی مانند متا و گوگل) از طریق ۶ روش اصلی، جریان اطلاعات و شناخت جامعه ایرانی را مهندسی میکنند:
- حذف حسابهای کاربری: حذف حسابهای کاربری مقامات رسمی، فعالان رسانهای و حتی برخی کاربران عادی.
- حذف پست: حذفتصاویر و نمادهای مذهبی و ملی.
- حذف شخصیت: حذف همهجانبه نام، تصاویر، تبیینها و حتی بازنشر محتوای مربوط به شهید قاسم سلیمانی.
- حذف هشتگ
- دستکاری الگوریتمی: کاهش بازدید محتوای مربوط به ایران و جبهه مقاومت.
- حذف کمپین: پلتفرمها هر زمان که حرکتی همسو با منافع ملی ایران شکل بگیرد، آن را سانسور میکنند؛ مانند حذف گسترده و هماهنگشدة کمپین استوری پرچم ایران در اینستاگرام.
آقای حبیبی با رد ادعای غرب مبنی بر فراهم کردن بستر توسعه اقتصادی از طریق اینترنت آزاد، ۵ محور کلیدی از تروریسم اقتصادی دیجیتال علیه ایران را تبیین کردند:
- مسدودسازی تعاملات مالی بینالمللی: حذف کامل و مطلق مردم و فعالان اقتصادی ایران از سیستمهای مالی جهانی نظیر پیپال (PayPal) و ویزاکارت (Visa Card).
- مصادره و نابودی سرمایههای دیجیتال: انسداد ناگهانی و حذف پیجهای تجاری و کانالهای کسبوکار کاربران ایرانی در پلتفرمهای غربی به بهانههای واهی، که منجر به نابودی داراییهای دیجیتال مردم و ایجاد احساس ناامنی مستمر اقتصادی شده است.
- مسدودسازی دسترسی به منابع آموزشی: قطع دسترسی دانشجویان، پژوهشگران و برنامهنویسان ایرانی به کورسهای آموزشی بینالمللی.
- تحریم خدمات نرمافزاری و هوش مصنوعی: ممانعت دسترسی زیرساختی جامعه علمی و عمومی ایران به ابزارها و مدلهای جدید هوش مصنوعی.
- تحریم خدمات زیرساختی و سختافزاری: ممانعت از دسترسی به سرویسهای ابری و سختافزار مانند Google Cloud, AWS, NVIDIA
مصداق عینی؛ شب سیاه یوتیوبرهای ایرانی: شرکت یوتیوب تنها با تغییر یک تنظیم الگوریتمی ساده در عرض چند ساعت، باعث سوختن، افت شدید و نابودی ۸۰ درصد درآمد یوتیوبرهای فعال در داخل کشور شد. این واقعه اثبات کرد که بنا کردن اقتصاد کسبوکارها بر پایه یک باتلاق هوشمند و بیثبات خارجی، تا چه حد خطرناک و ناپایدار است.
در بخش پایانی، آقای حبیبی به تبیین مدل پلتفرمها در بسترسازی برای ناامنیهای اجتماعی پرداختند و مدل ۵ مرحلهای زیر را تشریح کردند:
شناسایی افراد آسیبپذیر، تهییج نیرو، آموزش در فضای مجازی، تجهیز و ارتباطگیری و در نهایت راهبری عملیاتی.
- ردپای الگوریتمی در شورشهای ۱۸ و ۱۹ دیماه ۱۴۰۴: در این بازه، ویدیوی فراخوان آشوبها با دستکاری و پوش اجباری الگوریتمی در اینستاگرام، ۹۰ میلیون بازدید ثبت کرد. این در حالی است که کل کاربران فعال این پلتفرم در ایران حدود ۳۰ میلیون نفر تخمین زده میشد؛ یعنی الگوریتم به طور میانگین این محتوای خشونتآمیز را حداقل ۳ بار به هر کاربر ایرانی نشان داده است
- نقض قوانین خودنوشته توسط تلگرام و واتساپ:
- پلتفرم تلگرام برخلاف بندهای صریح فصل پنجم قوانین تبلیغات خود (که تبلیغات سیاسی را منع میکند)، تبلیغات ترویج آشوب و خشونت را بدون اجازه مدیران کانالها، در کانالهای بزرگ و حتی کانالهای رسمی کشور (مانند کانال رسمی دفتر رهبری) پین و اکران کرد.
- پلتفرم واتساپ نیز کانال رسانه ضدایرانی «ایران اینترنشنال» را به عنوان پیشنهاد اول (Suggestion) در صدر صفحه تمامی کاربران ایرانی قرار داد.
- معرفی مستند معضل اجتماعی (Social Dilemma): پلتفرمهای غربی ساختاری شبیه به یک «سطح شیبدار» دارند. الگوریتمهای آنها به دلیل منافع اقتصادی (جذب کلیک بیشتر) و اهداف حزبی-سیاسی، ذاتاً محتواهای خشونتآمیز، تنشزا، فیکنیوزها و عوامل دوقطبیساز جامعه را بیشتر پروموت میکنند و ارتقا میدهند.
2. بیانات مهندس انتظاری (عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی)
موضوع: کالبدشکافی مفهوم آزادی، ضرورت ساختارسازی شبکهای در جهاد تبیین و الزامات حاکمیتی حکمرانی قانونمند
مهندس انتظاری در این نشست با تمرکز بر لایههای زیرساختِ فکری، مدیریتی و قانونی کشور، به نقد رفتارهای جاری در حوزه فضای مجازی پرداختند و راهبردهای کلانی را برای اصلاح ریلگذاری حاکمیت در مواجهه با جنگ شناختی پلتفرمهای غربی تبیین نمودند. بیانات ایشان در ۴ محور کلان و تفصیلی صورتبندی میشود:
2.1. کالبدشکافی معرفتی واژه «آزادی» و ضرورت پدافند شناختی جامعه
یکی از عمیقترین بخشهای ارائهی مهندس انتظاری، توجه دادن حاضرین به تفاوتهای بنیادین در ریشهشناسی و تبارشناسی واژگان کلیدی حکمرانی بود:
- تفاوت ماهوی در خاستگاه نظری: ایشان تبیین کردند که واژه «آزادی» در ادبیات، اتمسفر فکری و فلسفه حاکم بر غرب، دارای ریشه، مبانی، اصول و خاستگاه تحلیلی کاملاً متفاوتی نسبت به مبانی معرفتیِ انقلابی، ملی و اسلامی ماست. غرب با سوءاستفاده از جذابیت ظاهری این واژه، آن را به ابزاری برای پذیرا کردن جامعه نسبت به ولنگاری پلتفرمی تبدیل کرده است.
- خلأ تبیین در نهادهای متولی: ایشان با نقد عملکرد نهادهای علمی کشور تأکید کردند که تاکنون حوزههای علمیه و دانشگاههای ما نتوانستهاند این مرزبندی و تفاوت ماهوی را به درستی برای مردم و نخبگان بازتعریف و متمایز کنند.
- ارتقای پدافند شناختی: مهندس انتظاری هشدار دادند که تا این تفاوتهای معرفتی تبیین و آشکار نشوند، جامعه در مواجهه با شعارهای فریبنده پلتفرمهای غربی، فاقد مصونیت خواهد بود؛ لذا تبیین فلسفه آزادی اسلامی و ملی، پلهی اول و سنگ بستر شکلگیری پدافند شناختی در برابر تهاجم هوشمند دشمن است.
2.2. نقد رفتارهای جزیرهای و الزام ساختارسازی فراگیر در جهاد تبیین
ایشان در ادامه به بررسی متدولوژی و روشهای مواجهه کشور با ابعاد فرهنگی و رسانهای فضای مجازی پرداختند و از رویکردهای کنونی به شدت انتقاد کردند:
- آسیبشناسی اقدامات سلیقهای و جزیرهای: مهندس انتظاری صراحتاً اشاره کردند که در لایه رسانه و فرهنگ، دچار آفت کارهای پراکنده، موقت، هیجانی و جزیرهای هستیم. رفتارهای انفرادی یا اقدامات مقطعی نهادهای مختلف بدون هماهنگی با یکدیگر، اثر همافزا ندارند و در برابر هجوم سازمانیافته، چندلایه و منسجم پلتفرمهای غربی به سرعت خنثی میشوند.
- ضرورت طراحی شبکه منسجم و پایدار: مواجهه کارآمد با تهاجم فرهنگی پلتفرمها، نیازمند یک «ساختارسازی فراگیر، منسجم، سیستماتیک و شبکهای» در طول و عرض کل جامعه است. حاکمیت باید بستری ایجاد کند که جریان تبیین حقایق فضای مجازی به صورت خودکار، پایدار و تشکیلاتی در تمام سطوح نخبگانی و مردمی امتداد یابد، نه اینکه منتظر اقدامات مناسبتی و بیبرنامه بماند.
2.3. فوریت ارتقای سطح تحلیل مسئولان ارشد و حکمرانان کشور
یکی از صریحترین فرازهای سخنان مهندس انتظاری، متوجه ساختن پیکره مدیریتی و اجرایی کشور به خلأهای معرفتی خودشان بود:
- سطحینگری در لایه تصمیمگیری: ایشان ریشه بسیاری از تصمیمات نادرست، منفعلانه یا زیگزاگی در حوزه فضای مجازی را ناشی از عدم شناخت دقیق و لایهایِ مسئولان از این فضا دانستند.
- پیشنهاد برگزاری کارگاههای فشرده و تخصصی: مهندس انتظاری به عنوان یک راهکار فوری و عملیاتی پیشنهاد دادند که باید کارگاههای تحلیلی، فشرده و فوقالعاده دقیق در حوزه فضای مجازی، ابعاد الگوریتمی آن، و مدلهای حکمرانی دیجیتال در دنیا برگزار شود.
- مخاطبین کارگاههای حاکمیتی: ایشان صراحتاً نام بردند که شخص رئیسجمهور، وزرای دولت و نمایندگان مجلس شورای اسلامی باید در صف اول این کارگاههای تحلیلی و تبیینی قرار گیرند. هدف از این کار، ارتقای جدی سطح تحلیل حکمرانان است تا از نگاههای فانتزی، سادهانگارانه یا صرفاً ابزاری به فضای مجازی فاصله بگیرند و پشت صحنه پلتفرمهای غربی را درک کنند.
2.4. تبیین انطباق فضای واقعی و مجازی و ضرورت حاکمیت قانون
ایشان در محور پایانی بیانات خود، به بازتعریف نسبت «قانون» و «فضای مجازی» پرداختند و هرگونه رهاشدگی را مردود اعلام کردند:
- نفی دوگانگی فضای واقعی و مجازی: فضای مجازی یک فضای انتزاعی، تفننی یا مجزا از زندگی حقیقی مردم نیست، بلکه این فضا، «عینِ فضای واقعیِ جامعه» است و تمام ابعاد زیست اقتصادی، سیاسی، امنیتی و اخلاقی جامعه را در بر میگیرد. مهندس انتظاری برای تقریب ذهن فرمودند: همانطور که فضای فیزیکی یک شهر بزرگ بدون وجود قانون، نظارت، چراغ قرمز، راهنمایی و رانندگی، حاکمیت پلیس و انضباط شهری به سرعت دچار هرجومرج، ناامنی و فروپاشی عینی میشود؛ فضای مجازی نیز اگر بدون حاکمیت قانون رها شود، به فضایی کاملاً متلاطم، ناامن، غیرقابل پیشبینی و ناپایدار برای توده مردم و کسبوکارها تبدیل خواهد شد.
- لزوم تمکین پلتفرمهای خارجی به قوانین کشور: ایشان پذیرش و تمکین پلتفرمهای خارجی در برابر قوانین حکمرانی کشور را یک اصل کاملاً غیرقابلمعامله و حیاتی برشمردند. در همین راستا، مهندس انتظاری تأکید کردند که مبنا و فصلالخطاب کنونی برای قاعدهمند کردن این فضا، ضرورت پایبندی و اجرای دقیق مصوبه ۳۲ بندی دیماه سال ۱۴۰۳ است که تکالیف و چارچوبهای حاکمیتی را به وضوح مشخص کرده است.
3. بیانات دکتر ثقفی (عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی)
موضوع: دکترین استقلال و آزادی در فضای مجازی، بازتعریف اینترنت آزاد حقیقی و ارائه کلانراهبرد اسپیلترنت حکمرانی مشترک در بلوکهای نوظهور
دکتر ثقفی در این نشست با ارائه یک تحلیل کلانراهبرد و حاکمیتی، به ریشهیابی بنبستها و چالشهای ساختاری کشور در لایه مدیریت فضای مجازی پرداختند. ایشان ابعاد نظری و عملیاتی مواجهه با پلتفرمهای غربی را در 3 محور تفصیلی و بنیادین تبیین نمودند:
3.1. بازخوانی دکترین استقلال در فضای مجازی
دکتر ثقفی ارائهی خود را با بازخوانی مبانی اندیشهای حاکمیت و استناد به بیانات کلیدی رهبر معظم انقلاب در سال ۱۳۹۵ آغاز کردند و به کالبدشکافی مفهوم اشغالگری مدرن پرداختند:
- واقعیت اشغال پلتفرمی: ایشان با استناد به بیانات امام شهید در سال 1395، عنوان داشتند که واقعیت عینی این است که بخش اعظمی از فضای مجازی کشور از منظر زیرساختی، نرمافزاری و مهندسی الگوریتمی در اشغال کامل و هدایتشدهی دشمن است.
- رابطه استقلال و آزادی: دکتر ثقفی یک مرزبندی محکم و خطکشی دقیق نظری میان دو مفهوم استقلال و آزادی ترسیم نمودند و فرمودند: سخن گفتن از آزادی در یک سرزمین اشغالشده، یک شوخی تحلیلی و گزارهای فاقد معناست؛ چرا که آزادیِ حقیقی و پایدار یک ملت، منوط، مشروط و وابسته به حفظ استقلال همه جانبه آن سرزمین است.
- اولیت رهایی از سلطه: تا زمانی که حاکمیت ملی بر زیرساختهای مجازی تثبیت نشود و کشور از اشغال پلتفرمهای آمریکایی رها نگردد، هرگونه ادعای توسعه آزادی در این فضا، در واقع توسعه دادن حاکمیت و اراده دشمن بر ذهن و مال مردم خواهد بود. رهایی از اشغال پلتفرمی، پله اول و پیشنیاز قطعی رسیدن به آزادی است.
3.2. بازتعریف جمهوری اسلامی ایران به عنوان مدعی اصلی «جریان آزاد و عادلانه اطلاعات»
ایشان با تهاجم به گزارههای تبلیغاتی غرب که ایران را کشوری مخالف ارتباط با دنیا و منزوی معرفی میکنند، به بازتعریف دکترین رسانهای انقلاب اسلامی پرداختند:
- استقبال از اینترنت آزاد حقیقی: دکتر ثقفی صراحتاً اعلام کردند: «جمهوری اسلامی ایران و تفکر اصیل اسلامی، خود مدعیِ تراز اول و اصلیِ اینترنت آزاد حقیقی و عادلانه در جهان است.» تفکر انقلابی و اسلامی بر اساس فطرت پاک و حقیقتجوی انسانها پایه ریزی شده است.
- ترس غرب از افشای حقایق (تجربه طوفانالاقصی): ایشان تأکید کردند معارف حق، مواضع مظلومین و تحلیلهای عادلانه اگر بدون فیلتر، سانسور و دستکاری الگوریتمیِ پلتفرمهای آمریکایی به افکار عمومی جهان عرضه شوند، دنیا را مجذوب خود میکنند. مصداق بارز آن، بیداری شگفتانگیز جهانی و خیزشهای دانشجویی در قلب آمریکا و اروپا پس از واقعه طوفانالاقصی است.
- ماهیت مبارزه ایران: جبهه غرب به دلیل ترس از این بیداری، دست به سانسور سخت و الگوریتمی میزند. بنابراین، مبارزه و مخالفت ما هرگز با اصل ارتباط با دنیا، توسعه فناوری یا تبادل اطلاعات نیست؛ بلکه مخالفت ما با « دیکتاتوری اینترنتی آمریکایی» است که به نام آزادی، صداهای مستقل را خفه میکند.
3.3. کلانراهبرد «اسپیلترنت» و حکمرانی مشترک در بلوکهای نوظهور (بریکس)
ایشان در لایه راهکارهای بینالمللی و کلان، به تشریح ضرورت تغییر هندسه جهانی اینترنت و خروج از تکقطبی حاکم بر زیرساختها پرداختند:
- مفهوم اینترنت چندتکه (Splinternet): دکتر ثقفی به عنوان یک ضرورت گریزناپذیر در افق آینده فناوری، به شکلگیری اینترنت چندقطبی یا چندتکه اشاره کردند. این مفهوم دلالت بر پایان یافتن دوران انحصار مطلق آمریکا بر لایه پروتکلها، ریشهها و مدیریت مرکزی اینترنت دارد.
- نقشآفرینی در بلوکهای قدرت جدید: جمهوری اسلامی ایران باید در تعامل راهبردی با کشورهای همسو و ساختارهای بینالمللی نوظهور و قدرتمند (بهویژه پیمان بریکس)، به سمت پایهریزی، طراحی و اجرای زیرساختها و شبکههایی حرکت کند که مبنای آنها احترام متقابل به حاکمیت ملی کشورها، پاسداشت اصول انسانی و رعایت حقوق متقابل حاکمیتها و ملتها باشد. این تنها راه شکستن دیکتاتوری دیجیتال آمریکا در لایه زیرساخت است.
